آموزش سیستم لندن به زبان ساده؛ استراتژی های مخفی که حریفتان نمی داند

شطرنج مثل یک اقیانوس عمیق است که خیلی ها در همان ساحلش یعنی شروع بازی غرق می شوند. حتما برای شما هم پیش آمده که هنوز به حرکت دهم نرسیده اید ولی احساس می کنید بازی را باخته اید و مهره هایتان در هم گره خورده اند. این حس ناامیدی واقعا بدترین حس دنیاست. اما خبر خوب این است که راه نجاتی وجود دارد. راهی که حتی قهرمان جهان، مگنوس کارلسن هم وقتی می خواهد بدون ریسک و با اعصاب راحت برنده شود، سراغ آن می رود. اسم این نجات دهنده، سیستم لندن است.

ما در سرگرمون تصمیم گرفتیم یک بار برای همیشه پرونده این شروع بازی محبوب را ببندیم. در این مقاله قرار نیست فقط چند حرکت خشک و خالی یاد بگیرید؛ بلکه می خواهیم مثل یک مربی دلسوز که روبروی شما نشسته و قهوه می نوشد، تمام زیر و بم این سیستم را برایتان باز کنیم. از ترفندهای شروع بازی گرفته تا ایده های وسط بازی که حریفتان را کلافه می کند. اگر دنبال یک شروع بازی هستید که هم ساده باشد و هم مثل بتن محکم، جای درستی آمده اید. بیایید با هم یاد بگیریم چطور مثل یک استاد بزرگ، سیستم لندن را پیاده کنیم.

سیستم لندن دقیقا چیست و چرا همه جا صحبت از آن است؟

بیایید اول سنگ هایمان را وا بکنیم. سیستم لندن یک شروع بازی معمولی نیست؛ بلکه یک “سیستم” است. فرقش چیست؟ در شروع بازی های کلاسیک، شما باید هزاران شاخه و تئوری حفظ کنید و اگر حریف یک حرکت متفاوت انجام داد، کل برنامه هایتان به هم می ریزد. اما در سیستم لندن، شما یک چیدمان مشخص و ثابت دارید. فرقی نمی کند حریف جلوی شما چه کار می کند؛ شما طرح خودتان را پیاده می کنید.

حرکات اصلی خیلی ساده و سرراست هستند:
1.d4 d5
2.Bf4

دقیقا همین حرکت دوم یعنی Bf4 (فیل به خانه f4) امضای سیستم لندن است. برخلاف گامبی وزیر که سفید سعی می کند سریع با c4 به مرکز حمله کند، در لندن ما اول فیل را بیرون می آوریم تا فعال باشد و بعد درِ قلعه را با پیاده e3 می بندیم. اینطوری فیل ما بیرون از زنجیره پیاده ها آزادانه نفس می کشد و مثل یک تک تیرانداز به خانه های حریف چشم دوخته است.

چرا مگنوس کارلسن و دینگ لیرن عاشق این سیستم هستند؟

شاید فکر کنید چون این سیستم ساده است، فقط به درد تازه کارها می خورد. اما این یک اشتباه بزرگ است. در مسابقات قهرمانی جهان سال ۲۰۲۳، دینگ لیرن در یک بازی حیاتی مقابل نپومنیاشتچی از سیستم لندن استفاده کرد و برنده شد. چرا؟ چون این سیستم “سمی” است. ظاهرش آرام و بی خطر است، اما پتانسیل حمله های ناگهانی وحشتناکی دارد.

بازیکنان بزرگی مثل گاتا کامسکی که به او “پادشاه لندن” هم می گویند، ثابت کرده اند که می شود با این سیستم حتی قوی ترین کامپیوترها را هم به چالش کشید. دلیل اصلی محبوبیتش این است:
انعطاف پذیری بالا: شما می توانید بازی را آرام نگه دارید یا ناگهان وحشیانه حمله کنید.
ریسک کم: تقریبا محال است در شروع بازی در دام بیفتید.
صرفه جویی در زمان: چون حرکات را از قبل بلدید، تایم ساعتتان را برای لحظات حساس ذخیره می کنید.

آموزش گام به گام چیدمان مهره ها در سیستم لندن

بیایید تصور کنیم صفحه شطرنج جلوی ماست. ما می خواهیم آن هرم معروف و شکست ناپذیر لندن را بسازیم. ترتیب حرکات ممکن است کمی عوض شود اما شکل نهایی تقریبا همیشه یکسان است.

۱. کنترل مرکز با d4: اولین قدم برای گرفتن فضای بازی.
۲. توسعه فیل با Bf4: این همان حرکت کلیدی است. فیل سیاه رو بیرون می آید تا بعدا توسط پیاده ها حبس نشود.
۳. ساختن دیوار بتنی با e3 و c3: ما پیاده ها را روی خانه های همرنگ فیل سفیدرو (e3, c3, d4) می چینیم. این کار یک مثلث بسیار محکم می سازد که نفوذ به آن کار حضرت فیل است!
۴. اسب ها به میدان می آیند: اسب جناح شاه به f3 می رود (Nf3) و اسب جناح وزیر معمولا به d2 می رود (Nbd2). دقت کنید که اسب را به c3 نمی بریم تا راه پیاده c3 بسته نشود.
۵. فیل سفیدرو: این مهره معمولا به d3 یا e2 می رود.

وقتی این چیدمان تمام شد، شما یک دژ مستحکم دارید. حالا وقت آن است که ببینیم با این دژ چه کارهایی می شود کرد.

تفاوت حیاتی با سیستم کول (Colle System)

خیلی از بازیکنان سیستم لندن را با سیستم کول اشتباه می گیرند. در سیستم کول، سفید اول e3 می کند و فیل سیاه رو پشت پیاده ها حبس می شود. این باعث می شود فیل سیاه رو تبدیل به یک “فیل بد” شود که هیچ فعالیتی ندارد. اما در لندن، ما اول فیل را آزاد می کنیم و بعد در را می بندیم. همین یک نکته کوچک، تفاوت بین یک بازی فعال و یک بازی منفعل است.

استراتژی ها و پلن های حمله در سیستم لندن

خب، حالا که مهره ها را چیدیم، باید چه کار کنیم؟ نمی شود که تا ابد منتظر حریف بمانیم. ما در سرگرمون همیشه می گوییم: “بهترین دفاع، حمله است”. در سیستم لندن چند پلن اصلی برای بردن بازی وجود دارد که باید مثل کف دستتان بلد باشید.

۱. تسلط بر پایگاه e5 (خانه استراتژیک)

تمام دعوای سیستم لندن سر خانه e5 است. اسب شما باید مثل یک پادشاه آنجا بنشیند. وقتی اسب سفید روی e5 مستقر می شود، هم به جناح شاه حریف حمله می کند و هم مرکز را می بندد. اگر حریف با اسبش اسب شما را بزند، شما با پیاده می زنید و یک “چنگال پیاده ای” (Pawn Fork) ایجاد می کنید که اسب دیگر حریف را فراری می دهد.

۲. حمله رعدآسا به جناح شاه (The Greek Gift)

این یکی از جذاب ترین بخش های سیستم لندن است. فیل سفیدرو شما که روی d3 نشسته، مستقیم به پیاده h7 حریف (جلوی شاه قلعه رفته) نگاه می کند. اگر حریف حواسش نباشد، شما می توانید فیل را فدا کنید (Bxh7) و با اسب و وزیر حمله کنید و ماتش کنید. این الگو را حتما تمرین کنید چون خیلی از بازیکنان، حتی در سطح باشگاهی، هنوز در این دام می افتند.

۳. حمله اقلیت در جناح وزیر

گاهی اوقات حریف سمت شاه را خیلی خوب دفاع می کند. در این شرایط، ما نقشه را عوض می کنیم. با پیشروی پیاده های b4 و a4 در جناح وزیر، سعی می کنیم ساختار پیاده ای حریف را خراب کنیم و نقاط ضعف ایجاد کنیم. این نشان می دهد که لندن چقدر دست شما را باز می گذارد که هر جای صفحه بازی کنید.

سیستم راپورت-جوباوا؛ نسخه مدرن و وحشی لندن

اگر حس می کنید سیستم لندن کلاسیک کمی آرام است و دلتان هیجان بیشتری می خواهد، باید با “سیستم جوباوا” آشنا شوید. این سیستم که توسط استاد بزرگ گرجستانی، بادور جوباوا، معروف شد، این روزها حسابی ترند شده است.

در این سیستم، حرکات به این صورت است:
1.d4 d5
2.Nc3 Nf3
3.Bf4

تفاوت اصلی کجاست؟ اینجا اسب به جای d2، به c3 می آید. این کار یعنی سفید می خواهد خیلی سریع تر و خشن تر بازی کند. ایده اصلی این است که سریعا e4 کنیم یا با اسب به خانه b5 بپریم و حریف را اذیت کنیم.

دام مرگبار در سیستم جوباوا

در سیستم جوباوا یک دام معروف وجود دارد. سفید اسبش را به b5 می برد و تهدید می کند که در c7 چنگال بزند (تهدید وزیر و رخ). سیاه مجبور است با اسبش از a6 دفاع کند که موقعیتش را زشت می کند. اگر سیاه اشتباه کند، بازی در کمتر از ۱۰ حرکت تمام می شود. این نسخه برای بازی های بلیتس و سریع عالی است.

چگونه با دفاع های مختلف سیاه مقابله کنیم؟

https://www.youtube.com/watch?v=Csr-J0zjQZc

شطرنج بازی یک نفره نیست و حریف هم بیکار نمی نشیند. سیاه ممکن است چیدمان های مختلفی جلوی شما بچیند. بیایید ببینیم جلوی هر کدام باید چه کار کنیم.

سیستم لندن در برابر دفاع هندی شاه (King’s Indian)

وقتی سیاه بازی را با Nf6 و g6 شروع می کند و فیلش را فیانکتو می کند، یعنی می خواهد دفاع هندی شاه بازی کند.
راهکار ما: در این حالت، ما باید مرکز را محکم نگه داریم. حمله به جناح شاه در این وضعیت کمی سخت تر است چون فیل سیاه از شاهش خوب دفاع می کند. نقشه ما اینجا حمله در جناح وزیر با پیاده c5 و b4 است. سعی کنید بازی را باز نکنید و آرام آرام فضا بگیرید.

سیستم لندن در برابر دفاع گرونفلد (Grunfeld)

در گرونفلد، سیاه علاوه بر g6، پیاده d5 را هم بازی می کند تا مرکز را به چالش بکشد.
راهکار ما: اینجا فیل سیاه روی g7 خیلی قوی است. ما باید سعی کنیم پیاده های مرکزی خودمان (d4 و e3) را حفظ کنیم. یک ایده جالب این است که زودتر h3 کنیم تا اگر سیاه خواست فیلش را به g4 بیاورد، جلویش را بگیریم. در گرونفلد نباید عجله کنید، فقط مهره ها را توسعه دهید و منتظر اشتباه حریف باشید.

سیستم لندن در برابر دفاع اسلاو (Slav Defense)

وقتی سیاه با d5 و c6 بازی می کند، ساختاری شبیه خود ما دارد.
راهکار ما: این بازی خیلی پوزیسیونی و استراتژیک می شود. هر دو طرف دیوارهای محکمی دارند. کلید موفقیت در اینجا، کنترل ستون های باز است. سعی کنید رخ هایتان را زودتر وارد بازی کنید و کنترل ستون e یا c را بگیرید. معمولا در این شاخه بازی به آخر بازی کشیده می شود، پس صبور باشید.

تله ها و اشتباهات رایج که باید مراقب باشید

حتی در سیستم امنی مثل لندن هم ممکن است اشتباه کنید. ما در تیم تحریریه سرگرمون بازی های زیادی را آنالیز کردیم و دیدیم که اکثر باخت ها به خاطر چند اشتباه ساده است:

۱. فراموش کردن پیاده b2: وقتی فیل سیاه رو (Bf4) بیرون می رود، خانه b2 ضعیف می شود. اگر سیاه وزیرش را به b6 بیاورد، به این پیاده حمله می کند. همیشه حواستان به این تهدید باشد. معمولا بهترین جواب Rb1 یا Qb3 است.
۲. حبس شدن فیل سفیدرو: گاهی سیاه با پیشروی پیاده هایش سعی می کند فیل شما را که در d3 یا g3 است گیر بیندازد. همیشه یک راه فرار (مثل ایجاد فضای h2 یا h3) برای فیل هایتان نگه دارید.
۳. حرکت زود هنگام c4: در لندن کلاسیک ما معمولا c3 می کنیم. اگر زود c4 کنید، وارد فاز گامبی وزیر می شوید و اگر بلد نباشید، ممکن است گیج شوید. به برنامه اصلی وفادار بمانید.

چطور سیستم لندن را شکست دهیم؟ (اگر سیاه بودیم)

شما به عنوان یک شطرنج باز حرفه ای باید بدانید چطور جلوی سیستم خودتان بازی کنید. اگر حریف لندن بازی کرد، این ضدحمله ها بهترین جواب هستند:

دفاع مدرن (Modern Defense): بازی با g6 و d6. این سیستم اجازه نمی دهد سفید به راحتی طرح هایش را پیاده کند.
گامبی انگلند (Englund Gambit): حرکت جسورانه 1.d4 e5! این حرکت کاملا بازیکن لندن را از منطقه امنش خارج می کند و مجبورش می کند وارد درگیری تاکتیکی شود که معمولا دوست ندارد.
دفاع هلندی (Dutch Defense): حرکت f5. این حرکت ساختار متقارن را به هم می زند و بازی را نامتعادل می کند که برای بازیکن لندن که دنبال آرامش است، کابوس است.

آنالیز یک بازی شاهکار: کامسکی در برابر شنکلند

بیایید نگاهی به بازی معروف گاتا کامسکی در سال ۲۰۱۴ بیندازیم تا ببینید قدرت لندن چقدر است.
در این بازی، کامسکی با صبر و حوصله مهره هایش را چید. شنکلند سعی کرد با تعویض مهره ها بازی را مساوی کند. اما کامسکی با مانورهای دقیق اسب و فشار روی نقاط ضعف پیاده ای سیاه، در آخر بازی برتری گرفت. این بازی درس مهمی دارد: در سیستم لندن لازم نیست در ۱۰ حرکت اول حریف را مات کنید؛ فقط کافیست پوزیشنی بسازید که حریف در آن “احساس خفگی” کند. بقیه کار را خود حریف با اشتباه کردن برایتان انجام می دهد.

آیا سیستم لندن برای شما مناسب است؟

بیایید روراست باشیم. اگر بازیکنی هستید که عاشق قربانی دادن در حرکت پنجم و بازی های پر از هرج و مرج است، شاید لندن کمی حوصله تان را سر ببرد (مگر اینکه جوباوا لندن بازی کنید). اما اگر بازیکنی هستید که:
دوست دارید با برنامه ریزی دقیق برنده شوید.
از باختن در شروع بازی متنفرید.
می خواهید درک استراتژیک و پوزیسیونی خود را بالا ببرید.
وقت کافی برای حفظ کردن کتاب های قطور شروع بازی ندارید.

در این صورت، سیستم لندن بهترین هدیه ای است که می توانید به خودتان بدهید.

https://www.youtube.com/watch?v=5FZLyNkOcSg

سوالات متداول درباره سیستم لندن

این سوالات را احتمالا همین الان در ذهن دارید، پس بیایید پاسخشان را بررسی کنیم.

آیا سیستم لندن مساوی کننده است؟

خیلی ها به اشتباه می گویند لندن برای مساوی گرفتن است. اما نتایج بازیکنانی مثل کارلسن نشان می دهد که این سیستم برای برد کاملا قدرتمند است. همه چیز به این بستگی دارد که چطور از آن استفاده کنید.

بهترین زمان برای یادگیری سیستم لندن چه سطحی است؟

از مبتدی مطلق تا استاد بزرگ! هیچ محدودیتی ندارد. برای مبتدی ها اصول توسعه مهره را یاد می دهد و برای حرفه ای ها ظرافت های پوزیسیونی را.

آیا می شود همیشه d4 و Bf4 بازی کرد؟

تقریبا بله. فقط جلوی گامبی انگلند (e5) باید مراقب باشید و ندانسته Bf4 نکنید. در ۹۵ درصد بازی های دیگر، می توانید با خیال راحت سیستم خودتان را بچینید.

سخن پایانی و مسیر پیش رو

دوست من، یادگیری سیستم لندن مثل یاد گرفتن رانندگی با یک ماشین دنده اتوماتیک لوکس است. شاید در ابتدا هیجان رانندگی مسابقه ای را نداشته باشد، اما شما را راحت، ایمن و مطمئن به مقصد می رساند. ما در سرگرمون امیدواریم این مقاله دید شما را به شروع بازی d4 تغییر داده باشد.

یادتان باشد، شطرنج بازی اشتباهات است. کسی برنده می شود که کمتر اشتباه کند و سیستم لندن دقیقا سیستمی است که احتمال اشتباه شما را به صفر نزدیک می کند. همین امروز در بازی های آنلاین یا باشگاهی تان امتحانش کنید. قول می دهم از استحکام پوزیشنی که می سازید لذت خواهید برد. مهره ها را بچینید و با قدرت شروع کنید!